Aquascalientes’ten Caracoles’e (1)
Justin Podur
12 Eylül 2003
Zapatistalar bir kaç onyıldır bütün dünyadan insanlara ilham
kaynağı oldular. Zapatistaların özellikle “Özerk Belediyeleri”,
topluluk örgütlenmeleri ve demokratik özyönetim için bir model
oluşturdu. Bu belediyeler sadece (sağlık, eğitim, kültür, altyapı
gibi) temel servisleri Meksika devletinin hiç bir zaman
sağlayamadığı kadar iyi derecede sağlamakla kalmadılar, aynı zamanda
bütün bunları (ABD destekli) devlet ve kullandığı paramiliter
uzantılarının şiddetli karşı koyuşuna rağmen yaptılar.
Belediyelerdeki demokratik karar alma süreçleri kadar gerçekten
dayanışma kurmak isteyen yabancıları davet etme ve onların
yardımlarını kabul etme yöntemleri de bütün dünyadaki hareketlerin
öğrenmeye çalıştığı örnekler oldular.
Bu yüzden Zapatistalar’ın 8 Ağustos 2003’te Özerk Belediyelerin
“öleceğini” ve 9 Ağustos’ta yeni bir şeyin “doğacağını” – ve
hepsinin büyük bir parti ile bir olacağını duyurmaları bir çok insan
için süpriz oldu. Bütün Meksika’dan ve dünyadan destekçiler 8-10
Ağustos 2003’te özerk toplulukların yeniden doğumuna şahit olmak
için Chiapas dağlık bölgesindeki Zapatistaların isyankar Oventic
belediyesine gittiler.
Altkumandan Marcos bu davete “geçtiğimiz onyıl boyunca bu isyancı
toplulukları, gerek projelerle gerek barış kamplarıyla, gerek
karavanlarla gerek duyarlı kulaklar veya “compaera” kelimesiyle
destekleyen; yani acıma ve hayırseverlik taşımadığı sürece herhangi
bir şekilde destek veren” herkesi kattı.
Acıma ve Hayırseverlik
Dayanışma gruplarının ‘acıma ve hayırseverliği’ yüzünden oluşan
hüsran, Zapatista’ların geçen ay duyurduğu bazı değişikliklere
önayak olan şeydi. Bu bazı değişiklikler hakkında bir bildiride
Marcos, yıllar içinde Zapatista dayanışma hareketinin içindeki bazı
yılgınlık verici eylemleri anlattı:
“Biz, ulusal ve uluslararası sivil toplum ile karşılaşmalarımızda
bir şeyler öğrenmeye çalıştık. Ama onların da bir şeyler öğrenmesini
bekliyorduk. Zapatista hareketi, diğer şeylerin yanısıra, saygı
talebi ile ortaya çıkmıştır. Ve her zaman saygı görmediğimiz
durumlar da oldu. Ve bu onların bize hakaret etmesi şeklinde değildi.
Ya da en azından kasti değildi. Ama bizim için, acıma bir hakarettir,
hayırseverlik ise suratımıza atılan bir tokattır.”
Marcos, surata atılan bir tokat gibi olanlar arasından en
abartılı örneği uzunca anlatmaktadır ve burada yeniden aktarmaya
değerdir:
“Bir kaç hafta önce Chiapaneco yerlileri için gelen bir ‘insani
yardım’ örneğini saklıyorum: 39 numara, ithal, pembe bir ince topuk...çifti
yok. Röportajların, fotoğraf çekimlerinin ve seksi tekliflerin tam
ortasında, 1 Ocak [1994]’tan sonra ülke için ne anlama geldiğimizi,
kendime hatırlatmak için daima sırt çantamda taşıyorum: bir
Sindirella’yız (...)
“Bize, 39 numara, ithal, çifti olmayan pembe bir ince topuk
gönderen bu samimi, iyi insanlar bizim zavallı olduğumuzu, her şeyi,
acımayı ve bütün yardımları kabul edeceğimizi düşünüyorlar. Bütün bu
iyi insanlara ‘hayır, biz artık Meksika’nın utancını yaşamaya devam
etmek istemiyoruz’ diye nasıl söyleyeceğiz. Burası süslenecek ki,
geri kalanlar çirkin gözükmesin. Hayır, biz bu şekilde yaşamaya
devam etmek istemiyoruz.”
İkinci topuk hiç bir zaman gelmedi. Marcos hoşnutsuzluğunu
belirterek devam ediyor:
“daha karmaşık bir hayırseverlik. Bu, bir kaç STK (Sivil Toplum
Kuruluşu) ve uluslararası kuruluşun yaptığı bir şey. Genel anlamda,
bu kuruluşların topluma danışmadan, toplumun neye ihtiyacı olduğuna
kendileri karar vermeleri ve belli bazı projeleri empoze etmekle
kalmayıp bunların uygulanmasının zamanı ve yöntemini de empoze
etmeleridir. İçecek suya ihtiyacı olan bir topluluğa bir kütüphane
kurulduğunda, o topluluğun nasıl hayal kırıklığına uğradığını hayal
edin. Çocukları için okula ihtiyacı olanlar var, ve onlara bitkiler
hakkında kurslar veriyorlar. ”
Uluslararası yardım ve dayanışma grupları ile kurulan sorunlu
ilişki nedeniyle ortaya çıkan dengesiz gelişmeye ek olarak,
Zapatistaların değişim arayışının iç sebepleri de var.
İtaat Ederek Yönetmek
Chiapas’taki Zapatista varlığından daha öncesine dayanan “itaat
ederek yönetme” pratiği, otoritelerin toplum tarafından dikkatlice
izlendiği ve geri çağrıldığı ve gerekirse değiştirildiği bir
pratiktir. EZLN bu pratiği, yerel düzeyde iyice öğrenerek, bölgesel
yönetimde kullanmaya çalıştı:
“EZLN, yerel sorumlular (yani, her toplulukta örgütlenmeden
sorumlu olanlar), bölgesel (topluluklar grubu) sorumlular ve alan (bölgeler
grubu) sorumluları ile çalışırken, görevini yerine getirmeyenlerin,
doğal bir şekilde, başkalarıyla değiştirildiğini gördü. Buna rağmen,
politik-askeri bir örgüt olduğu için, son kararı kumandan veriyordu.”
Sonuç olarak, askeri örgütün dayatmaları belediyelerdeki
demokrasi ve özyönetim ile çatışıyordu. İnsan hakları örgütleri
Zapatistalar hakkındaki şikayetlerini sunacakları zaman, insan
hakları örgütlerinin kimi sorumlu tutmaları gerektiği belli değildi:
EZLN’nin kendisini mi, yoksa özerk belediyeleri mi?
İyi Hükümet Cuntaları
Bu problemlere karşı özerk belediyeler, İyi Hükümet Cuntaları
olarak (Zapatistaların hükümet diye adlandırdıkları “kötü
hükümet”ten ayırmak için) yeniden örgütlendi.
İyi Hükümet Cuntaları, “her isyancı bölge için bir cunta olmak
üzere ‘Caracole’lerde konuşlanacaklar ve o bölgedeki her Özerk
Konseyden 1 ya da 2 temsilcinin katılımıyla kurulacaklar. İsyancı
Zapatista Özerk Belediyelerinin ana hükümet işlevleri şunlar olmaya
devam edecektir:
“adaletin, toplum sağlığının; eğitiminin; yerleşiminin, toprağın;
yiyeceğin; ticaretin; bilgi ve kültürün ve yerel hareketin
sağlanması. Her bölgedeki Gizli Devrimci Yerliler Komitesi, İyi
Hükümet Cunta’larının faaliyetlerini, yolsuzluk, hoşgörüsüzlük,
haksızlık ve Zapatistaların ‘İtaat Ederek Yönetme’ ilkesinden
sapmaları önlemek üzere izleyecek.”
İyi Hükümet Cunta’larının bazı yeni düzenlemeleri şöyle: 1)
Dışarıdan gelen yardımların belli birine, belli bir topluluğa ya da
belli bir belediyeye verilmesi için etiketlenmesine artık izin
verilmeyecek. Bu, sürmekte olan eşitsiz gelişimin dengelenmesine
yardım edecektir. 2) Sadece İyi Hükümet Cuntalarına kayıtlı kişi ve
örgütlenmeler Zapatista olarak kabul edilecektir, böylece Zapatista
olmayanların kendilerini Zapatista gibi göstermeleri, para
toplamaları ve hatta gerçek Zapatistaların ne şimdi ne de hiç bir
zaman yapmadığı ‘askeri eğitim’ teklifleri gibi dolandırıcılıklar
önlenecektir.
EZLN, bütün bunlardan şu sonuçları sağlamayı ummaktadır:
“Ve böylece, sivil toplum üyeleri artık projeler, barış kampları,
ziyaretler, yardım ve benzeri anlaşmalar için kime gitmeleri
gerektiğini bilecekler. İnsan hakları savunucuları artık kendilerine
gelen ihbarları kime yönlendireceklerini ve kimden yanıt
bekleyeceklerini bilecekler. Ordu ve polis artık kime saldıracağını
bilecek (bizim, yani EZLN’in, zaten halihazırda bu işe girişmiş
olduğumuzu da hesaba katarak.)
“Ve söylemesi gerekenleri söylemesi için para alan medya artık
kime iftira atacağını ve/veya kimi görmezden geleceğini bilecek.
Dürüst medya artık kimden röportaj ya da topluluklar hakkında
hikayeler isteyeceğini bilecek. Federal hükümet ve onun ‘şubeleri’
artık, var olmamak için ne yapmaları gerektiğini bilecekler. Ve
Paranın İktidarı artık, başka kimden korkması gerektiğini bilecek.”
Devam Edenler
Eğer Zapatistalar değişiklik yapıyorlarsa, onlara karşı olanlar
tahmin edilebilir bir süreklilik içinde hareket ederler. Hatta
partiden de önce, Meksika’da şu anda iktidarda olan Ulusal Eylem
Partisi (PAN)’nden bir senatör, partisi PAN’ın Zapatistaların
‘devlet içinde devlet kurma’ girişimlerine karşı olduğunu söyledi,
ki bu Zapatistaların pozisyonu hakkında yıllar önce çürütülmüş kasti
bir yanlış yorumlamadır. O zamandan beri, en az bir Caracole’de,
“Caracol Que Para Todos” (Roberta Barrios Özerk Belediyesi)
etrafında paramiliter aktivite arttı. Bu topluluktaki paramiliter
liderler uyarı ateşi açıyor ve Zapatista destekçilerini tehdit edip
aşağılıyorlardı.
Her değişimde bazı şeyler aynı kalır. Otoriteler yine
Zapatistaları rahat bırakmayacaklar. Ve Zapatistalar kendi özerk
topluluklarını kurmaya ve dünyaya gerçek dayanışmanın ne olduğunu
öğretmeye devam edecekler.
(1) İspanyolca – “Sıcak Sulardan
Salyangozlara” anlamında. (ç.n.)
|