Savaş Gazilerinin Sağlık Sisteminde Triyaj* İhtiyacı

Aaron Glantz

18 Ocak 2009

Çeviren: Bedri Can Efe

Yazının orijinali için tıklayınız.

Her gün 18 Amerikan savaş gazisi intihar ediyor. İntihar eden gazi sayısı, denizaşırı çatışmalarda ölen asker sayısından fazla. ABD'de yaşayan her üç evsizden birinin ordu üniformasıyla ülkesine hizmet etmiş olduğu biliniyor. Birleşik Devletler hükümeti 200.000 savaş gazisinin sürekli olarak sokakta gecelediğini tahmin ediyor.

General Eric Shinseki Savaş Gazileri Bakanlığı görevini teslim aldığında bu sorun da ona devrolacak. George W Bush yönetiminin Irak hakkındaki uyarılarını dikkate almaması üzerine emekliye ayrılan general, bakanlık adaylığı için onay beklediği senato oturumunda Demokratlardan olduğu gibi Cumhuriyetçilerden de övgüler aldı.

Komite başkanı olan Hawaii senatörü Daniel Akaka'nın tahminine göre Shinseki, Obama'nın Beyazsaray'a yerleşeceği gün olan 20 Ocak'ta Senato onayını alacak.

Akaka, Shinseki'nin Vietnam Savaşı'nda ayağını bir patlamayla kaybetmesine değinerek onun Savaş Gazileri Bakanlığı'nın hizmet verdiği insanlarla güçlü bir empati içinde olduğunu, Bakanlığın misyonuna derinden bağlılığını ve bu özelliklerin yeni görevinde ona çok yararlı olacağını dile getirdi. 

Shinseki, kendi adına konuşarak "gazilerin güçlü bir savunucusu" olacağını ve Obama'nın da kendisini "toplumun da beklentisine uygun olarak gazilerin hak ettikleri kazanç ve hizmetlerden yararlanmalarını garanti etmek"le görevlendirdiğini belirtti.

Çoğu gözlemci, Shinseki'nin devraldığı durumun vahametine katılıyor.

Politik bir kurum olmayan "Rand Corporation", Irak ve Afganistan'dan dönen 300.000 gazinin travma sonrası stres bozukluğu veya ağır depresyon yaşadığını, buna ek olarak diğer 320.000 kişilik bir grubun travmaya bağlı beyin hasarı geçirdiğini tahmin ediyor -- bu travmaya sebep olarak çoğunlukla yol kenarına yerleştirilen uzaktan kumandalı bombalar gösteriliyor.

Yine de muhtaçların yarısından azı kendilerini savaşa gönderen hükümetten yardım alıyor. Yaralı gaziler tazminat alabilmek için gerekli koşullara sahip olup olmadıklarını öğrenene kadar ortalama 6 ay ile 2 yıl arasında beklemeye zorlanıyorlar, büyük bir kısmı da sağlık hizmeti aradıklarında geri çevriliyorlar.

Bakanlığın adaylığını onayladığı oturumda Shinseki, Savaş Gazileri Bakanlığı'nda bir dönüşüm yapacağına; bekleme sürelerinin kısalacağına, tazminat taleplerinin incelenmesinde tutarlı ve gecikmesiz hareket edileceğine, bürokratik süreçlerin şeffaflaştırılacağına ve teknolojinin avantajlarından yararlanacaklarına dair ant içti.

Oturumu takip eden gazi avukatları da senatörler gibi, Shinseki'nin seçimiyle ilgili olumlu görüşlerini dile getirdiler.

Birleşik Devletler gazilerinin birbirlerine yardım etme amacıyla 1974 yılında kurdukları "Swords to Plowshares" derneğinin bir üyesi olan Irak gazisi Ernesto Estrada, Shinseki için "Bir harp malulü olarak diğer gazilerin sadece savaş alanındaki ya da eve dönüşlerinde karşılaştıkları sorunları değil, aynı zamanda çoğu sivilin anlamayacağı gündelik sorunları hakkında da derin bilgileri var" dedi.

Şimdi Estrada ve diğerleri Shinseki'nin önerilerinin detaylarını görmeyi bekliyorlar. Senatörlerin sorularının çoğuna belirsiz cevaplar veren Shinseki'yi  hiçbir hukukçu net cevaplar vermeye zorlamadı.

Örneğin Senatör Akaka'nın sorularına verdiği yazılı cevaplarda Shinseki, gazilerin maluliyet tazminatları için katlanmak zorunda oldukları uzun bekleyişler hakkında "Beyan sürecinin işleyişiyle ilgili öğreneceğim çok detay var, ama bana göre karar aşamasında öncelikli olarak göz önünde bulundurulması gereken faktörler kalite ve hız olmalıdır" dedi.

Gaziler, Shinseki'nin dürüst şöhretinin Savaş Gazileri Bakanlığı'nın yaklaşımında bir değişikliğe yol açmasını ümit ediyorlar.

Bush'un başkanlık döneminde üst seviyeli bürokratlar bu sorunları örtmeyi denediler. Pek duyulmamış bir örneği ele alırsak; bakanlığın akıl sağlığı bölümü başkanı Dr. İra Katz, bir haber ajansı sözcüsüne bakanlıktan yardım alan gazilerden her ay 1000'inin intihar girişiminde bulunduğu bilgisini CBS Haber'e iletmemesi talimatını verdi. Yolladığı e-postanın başlığı şöyleydi: "Şşt!"

Krize dikkat çekenler cezalandırıldılar. 2006 yılında bakanlığın sağlık politikası koordinatörlüğünde sekreterlik görevi yapmakta olan Dr. Frances Murphy, sağlık bülteni Psychiatric News'a yaptığı açıklamada zihinsel vakaların pratikte hiç tedavi göremeyecek kadar uzun süre bekletildiklerini ifade etti. Bu açıklamadan birkaç gün sonra Dr. Murphy eşyalarını toplamaya gönderildi.

Gerçekten de General Shinseki Bush hükümetiyle prensip savaşları yaşadı.

NBC'de atamaları duyururken Obama, Shinseki'ye Savaş Gazileri Bakanlığı başkanlığını vermesinin sebebi olarak onun Bush Hükümeti'ne Irak konusunda vaktiyle yaptığı haklı uyarıyı gösterdi.

Yandaşları, Shinseki'nin Savaş Gazileri Bakanı olarak da ülkeye, Irak ve Afganistan'daki savaşların uzun süreli etkileriyle ilgili rahatsızlık verici gerçekleri anlatmaya devam etmesini ümit ediyorlar.

* Tedavi önceliğinin saptanması için hastaların taranması

** Aaron Glantz 2009 yılında Kaliforniya Üniversitesi Yayınları tarafından yayınlanan "The War Comes Home: Washington's Battle Against America's Veterans" kitabının yazarıdır.