Birlikte Yıkanan Kadınlar

Cynthia Peters

6 Nisan 2009

Çeviren: Pınar Özkul

Yazının orijinali için tıklayınız.

Fas’taki bir hamamda genç bir kızın büyükannesini yıkamasını seyrettim. Her bir kolunu, bacağını kaldırıyor, göğüslerini bir o tarafa bir bu tarafa çeviriyor, vücudunun en ücra köşelerine ulaşabilmek için karnından tutup kaldırıyordu. Başında duruyor, yanına çömeliyor, oturuyor, büyükannesini temizlemek için bütün kas gücünü kullanıyordu. Büyükanne dalmış bir biçimde fayansın üzerinde uzanıyordu.

Onların biraz ötesinde orta yaşlı iki kadın birbirlerini ovuyorlardı. Bir tanesi diğerinin vücudunun her bir köşesini-dikkatlice, nazikçe ve derinlemesine yıkarken diğeri yerde uzanıyordu. Daha sonra az önce bütün ilgiyi üzerine toplayan kadın ayağa kalktı ve arkadaşına teşekkür etmek için öptü. Sonra rolleri değiştiler, demin ovalayan kadın yere yüzüstü uzandı ve ritüel tekrar başladı.

Buharın arasında düzinelerce kadın görebiliyorsunuz, bazıları külot giyiyor bazıları giymiyor, ikili ya da grup halinde oturuyorlar nazikçe birbirlerini yıkıyorlar. Faslı kadınların, hamamda haftada bir kez yaptığı bu ritüel sadece derinlemesine temizlenmelerini değil aynı zamanda sosyalleşmelerini sağlıyor. Benim için, halka açık çıplaklığın olmadığı özel duşlarda yıkanan Batılı biri için, hamam bir keşifti. Normalde -hele ki etrafındaki herkesin çıplak olduğu bir yerde- gözlerini dikip bakmak kaba bir davranıştır, buna rağmen yine de gözlerimi bakmaktan alıkoyamıyordum. Bu kadar çok kadın bedeni görmemiştim.

Bu sayede şunu fark ettim: Sadece kendi bedenime ve reklam panolarındaki bedenlere aşinaydım; bu da reklam panolarındaki kadın bedenleri tek tip olduğu için (genç, uzun ve hiç olmayacak kadar zayıf) kadınların kıyafetlerinin altında neler olup bittiğiyle ilgili oldukça sınırlı bilgim olduğu anlamına geliyor.

Bunu bir arkadaşıma açıklamaya çalıştım, bana “Sen pek jimnastik salonuna gitmiyorsun galiba” dedi.

Evet, gerçekten jimnastik salonuna gitmiyorum ama ne demek istediğini anladım. Kız kardeşlerimizi çıplak görmek için bazı fırsatlar olabilir. Ama kilitli odaları geçip kendi özel duşumuza gitmek, gerçekte kıyafetlerimizin altında ne olduğuyla ilgili bize sığ ve kaçamak bir deneyim sağlar. “Ne olmuş yani?” diyebilirsiniz.

Irak savaşıyla ya da sistemik ekonomik krizle aynı seviyede bir sorun değil ama sürekli tek tip bedenleri -reklam panolarındaki bedeni- özendiren ve diğer tip bedenlerin gizli tutulmasını isteyen bir kültürde yaşamak kadınlar için hiç de iyi değil. Hamamda kadınlar ve kızlar hiç dikkat çekmeyecek şekilde geçmişlerini, şimdilerini, geleceklerini sergiliyorlar ve görüyorlar. Her kadın kendini yaşına göre zaman çizelgesinde yerleştiriyor. 40 yaşındakiler 20’li ve 30’lu yaşlarından bu yaşa gelirken yaşadıkları ve ileride yaşayacakları her türlü değişimi görüyor.

Kaçımız ergen yaşlardaki halimizi hatırlıyoruz? Hamamda ergenliğin çeşitli evrelerini yaşayan bir sürü kızı görmeden önce ben benimkini tamamen unutmuştum. Neden hatırlayalım ve neden önemseyelim? Çünkü bizim kültürümüzde ergenlik aklımızı karıştırıyor. Bizim genç kızlarımız, yaşadıkları değişim evresini kullanıp üretken bir pazarlama olayı haline getiren şirketleşmiş medya tarafından aşırı seksüelleştiriliyor. Ebeveynler olarak biz onların bu yaşta “ne hale gelecekleri” ya da nasıl “isyan edecekleri” endişesini ve üzüntüsünü çekmek üzere eğitiliyoruz. Bu değişimi yaşarlarken sadece yanlarında olsak ve bunun normal olduğu, dikkate değer bir şey olmadığı şeklinde davransak ne iyi olur -gerçekte de öyle. Ergenlik değişimini tamamen kabul edip aynı zamanda görmezden gelsek (mevsimlerin değiştiğini fark etmemiz gibi)

Genç kızların, her türlü şekilde ve bedende kadını görmeleri lazım; doğal halleriyle, kendi bedenlerinin yanında görmeleri lazım. Bu hiç de küçük bir hediye değil. Bizim kültürümüzde kadınlar, özel giyinme odalarında, bir o tarafa bir bu tarafa dönerek “zayıf gösterme teknolojisinin” yeni mayolarında nasıl işlediğine bakarak ya da sarkan göğüsleri için yukarı kaldıran sutyenlerin işe yarayıp yaramadığını inceleyerek yaşlanır.

(Şu da başka bir yazının konusu olmalı: Fas’taki gibi bir kültürde, tüm kadınlar kamusal alanda örtünürken özel alanlarda samimi ve yakın olmaları nasıl mümkün olabiliyor ve bizimki gibi bir kültürde, ABD kültüründe, nasıl oluyor da kadınların kamusal alanlarda açılmaları teşvik edilirken özel alanlarda bireyselleşmeleri ve birbirleriyle rekabet etmeleri sağlanıyor?)

Hamama yapılan haftalık ziyaret sayesinde kadınlar, farkında olmadan diğer kadınların vücutlarıyla ilgili, bedenlerimizin çeşitliliğini normalleştiren ve yaşlanma sürecini gözler önüne seren bir görüş ediniyorlar. Dahası, bu şekilde kendinizi sürekli reklam panolarındaki görüntüyle karşılaştırmama rahatlığı ediniyorsunuz. Bunun yerine kendinizi çeşitli bedenlerin karışımı olarak görüyorsunuz ve böylece (sadece tahminde bulunuyorum ama mantıklı bir tahmin) kendinizi bu büyük karışıma “aitmiş” gibi hissediyorsunuz. Büyük batı dünyasında yaşayan bizim gibiler içinse kabul gören ve reklamı yapılan kadın bedenleri çoğumuz için ulaşılamaz olduğundan kendimizi “ait” hissetmiyoruz.

Hamamda kurulan görsel iletişimin yanı sıra güvenli, samimi, platonik, utanmadan, bütün vücudunuzla kurulan fiziksel iletişimin de ayrı bir zevki var. Bunu yazarken bile acaba uyduruyor muyum diye düşündüm. Kulağa ütopik geliyor. Benim kültürümde kadınlar fazla bir araya gelip birbirlerine bu kadar sevgi dolu ve bu kadar güzel bakmazlar.

Elimizden gelenin en iyisini yapıyoruz. Bedenlerimiz hakkında konuşuyoruz. Bazılarımız bazılarımızın saçlarını yapıyor, tırnaklarını törpülüyor. Birbirimize muhtemelen erkeklerin kendi aralarında dokunduklarından daha fazla platonikçe dokunuyoruz. http://thebellyproject.wordpress.com/ ya da http://theshapeofamother.com/ gibi sitelere giriyoruz, bu sitelerde doğum sonrası vücutlarını anlamaya çalışan kadınların adlarını belirtmeden gönderdikleri göbek fotoğrafları yayınlanıyor. Bu sanal fotoğraflar bize yalnız olmadığımızı, çatlakların normal olduğunu ve düz karınlara normal insanların arasında pek rastlanmadığını hatırlatıyor. Kadınlar bu ad belirtilmeyen fotoğraflara ad belirtmeden “Harika görünüyorsun!” , “En kısa zamanda tekrar seksi olacaksın” gibi destek mesajları yazıyorlar.

Fotoğraflar anonim. Sadece ben ve bilgisayar ekranım var. Bu yüzden gözlerimi dikip bakmamın bir sakıncası yok. Her zaman siteye girip cesaret veren kelimelerimi ekleyebilirim. Ama bunun yerine, vücudumun gerçekten temiz, gerçekten rahatlamış ve gerçekten evde gibi hissedeceği buharlı bir hamama gitmeyi tercih ederim.