Chiapas’ın Kadın Belediye Başkanı

Diego Cevallos,
Inter Haber Ajansı (IPS)

29 Ekim 2004 

Aralık ayında María Sánchez, Meksika’nın güneydoğusundaki Chiapas eyaletinde, birçok yerel geleneğe karşı geldiği eyalette, yerel bir belediyeyi yöneten ilk kadın olacak. Kendisi, ”Ben ilkim; ama daha pek çok kişi olacak.” diyor.
Sánchez bir telefon röportajında IPS’ye, Chiapas’tan şunları söyledi: “Erkek kardeşlerimin ve kız kardeşlerimin bana saygı gösterdiğini görüyorum ve ben de onlara saygı gösteriyorum; zaten ben bu sayede zafere ulaştım ve bu, yerli kadınlar için tek zafer olmayacak.” 
Sánchez haziran ayındaki ve bu ayın başlarındaki seçimlerde, Oxchuc Belediyesi’nde ve yoksullaşmış Chiapas eyaletinin büyük bir kısmında, kadınların yönetme yeteneğinin olmadığına dair yerel önyargıları ve gelenekleri kırmayı başardı.
Sánchez olayı bir istisnadır. Meksika’da yerli kadınlar, sadece marjinalleştirilmenin ve yoksulluğun ciddi boyutlardaki ağırlığından etkilenmekle kalmıyor, aynı zamanda ülkenin bazı kesimlerinde kendi istekleri dışında genç yaşta evlendirilmekle ya da bazı durumlarda satılmakla savaşıyorlar.
Meksika’daki yerli kadınların ortalama ömrü 71,5 yıl; erkeklerinkiyse 76. Yerliler 102 milyonluk toplam nüfusun yüzde 10’unu oluşturuyorlar.
Etnik gruplardaki erkeklerin yüzde 18’i okuma yazma bilmezken, bu oran kadınlarda yüzde 32’ye ulaşıyor. Yerli kadınların yalnızca yüzde 8,9’u ortaokula gidebiliyor. 
Bu ülkede 5-24 yaşları arasındaki insanların yüzde 10’u okula devam etmiyor. Sadece kızlar ve kadınlar sayıldığında ise bu oran yüzde 42’ye çıkıyor.
“Okula gidebildiğim için şanslıyım, bunun için çok uğraşmıştım. Ama şimdi halkı yönetmek gibi çok daha zor bir şeyle yüz yüze geldim.” diyor Sánchez.
Üniversitede muhasebe ve yönetim okuyan Sánchez, aralık ayında 72 kilometrekareden geniş olan ve ağır yoksulluk koşullarında yaşayan Tzetzal etnik grubunun 40.000 üyesini barındıran belediyenin, Oxchuc belediyesinin başkanı olacak. 
Oxchuc, silahlandırılması zayıf ve 1994’ten beri tek bir el ateş etmemiş bir grup yerli gerilladan oluşan Zapatista Ulusal Özgürlük Ordusu’nun (EZLN), egemen olduğu bir bölgenin çok yakınında yer alıyor.
Resmi olarak kabul görmeyen ama bölgesel yerli geleneklerle uyumlu olan seçimler için, Sánchez haziran ayında belediye başkanlığına adaylığını koydu. Belediyedeki yaşlıların itirazlarına rağmen, çoğunluğun desteğini aldı.
Sánchez, ekim ayının başlarında yapılacak olan ve Chiapas Seçim Kurulu tarafından organize edilip desteklenen seçimleri kazanmak için kolları sıvadı. “Bizim için 3 Ekim’deki belediye seçimleri sadece yasal bir ihtiyaçtı; halk beni çoktan seçmişti.” diye belirtiyor.
Sánchez’in Geleneksel Devrimci Parti’den *(PRI) adaylığı, Oxchuc’taki gelenek ve göreneklerin koruyucuları olduğunu iddia eden yaşlılar ve onun eski belediye başkanı Norberto Santiz’in karısı olduğuna dikkat çeken erkek rakipleri tarafından sorgulandı.
Sánchez, “Kocamdan hiç yardım almadım. Bu büyük yoksulluğu ortadan kaldırmam için bana halk destek verdi.” diye açıkladı.
“Ben herkes için yönetime geleceğim çünkü tek bir kişinin taraftarlarına ya da arkadaşlarına önem vermek yerli halklara zaten çok zarar vermiş. İlk kadın belediye başkanı olarak çok büyük bir sorumluluğum var.” diye ekledi.
Oxchuc’taki insanların yüzde 87,8’i tarımla uğraşıyor; okuma yazma oranı yüzde 31, evlerin yüzde 88,7’sinin zemini toprak ve yüzde 82,7’sinin duvarları dayanıksız ahşaptan. 
Üç yıl boyunca yönetimde kalacak olan yeni başkana göre EZLN’nin de diğer örgütlerin de Oxchuc üzerinde etkileri yok: “Çevremizde gruplar var ama burada, bizim böyle sorunlarımız yok.” diyor.
“Zapatistalar’a saygı duyuyorum ve onların da bizim halkımıza saygı duyduklarını umut ediyorum. Yapabileceğimiz en kötü şey yerli halklar arasında ayrım yaratmaktır.” diye ekliyor.
EZLN’ye göre, kadınlar liderlik konumlarını EZLN’nin Oxchuc’a çok da uzak olmayan etki alanlarında tutuyorlar ve grup Sánchez’in dahil olduğu PRI’yı, EZLN üyelerini ve taraftarlarını sömürmekle, hatta bunu militer yöntemler kullanarak yapmakla suçluyor.
Meksika hükümeti tarafından yapılan araştırmalar, Zapatistalar’ın 75.634 kilometrekarelik Chiapas’ın yüzde 15’ini kontrol ettiğini gösteriyor. Zapatistalar tarafından zorla kabul ettirilen gelenek ve yasalara göre yönetilen bu bölgelere girmek için, EZLN izni gerekiyor. 
Yerel ve ulusal politikada yer almayan EZLN, kendi bölgelerinde, gerçek adaletin, kamusal yaşamın, kadınlara ve çevreye saygının hüküm sürdüğünü iddia ediyor. Zapatistalar 1994 Şubat ayının ilk iki haftasında hükümet birlikleriyle savaşmakla meşgulken, “barışseverlik yasası” ya da ateşkes sayesinde orduyla hiçbir çatışma olmadı.
EZLN’nin denetimindeki yerlerde ne kadar yerlinin yaşadığına dair kesin bilgiler yok, ama resmi olmayan belgeler en az 100.000 insan olduğunu gösteriyor.
2000 yılında başkan Vicente Fox'un seçim zaferi 70 yıllık PRI hükümetine son verdiğinden beri Zapatistalar, demokrasi yanlılarını ve yerlilerin haklarını seferber ederek kazandıkları önemli rolü kaybettiler.
Zapatistalar’ın kapsadığı alanlarda, EZLN’ye karşı olan topluluklar ve örgütler var ve birden çok şiddet olayı yaşandı. 
Bunların en kanlısı, Katolik sivil toplum örgütü “The Bees (Arılar)”in üyeleri, Acteal kasabasında sağ kanat paramiliter güçlerce saldırıya uğradıkları, 21 kadın, 15 çocuk ve 9 erkeğin öldürüldüğü 22 Aralık 1997 katliamıdır.
Cizvit olduğu söylenen Agustín Pro Juárez İnsan Hakları Merkezi’nin 1990’ların sonlarında yaptığı çalışmanın kanıtlarına göre, PRI ile ilişkili olduğu iddia edilen sözde Zapatista Karşıtı Yerli Devrimci Hareket; Oxchuc ve civarındaki bölgelerde çalışıyor. 
Fakat Sánchez’e göre bu doğru değil: ”Oxchuc’ta hiç şiddet grubu yok. Burada bizim tek istediğimiz barış içinde yaşamak ve yoksulluktan kurtulmak.”
“Biz Zapatistalar’ın düşünce şekline saygı gösteriyoruz, ama onların da bizimkine saygı göstermelerini umuyoruz, herkesin iyiliği için...” diyerek ısrar ediyor.
“Chiapas’taki insanların tek istediği şey çalışmak; çünkü biz fakiriz ve büyük zorluklar çekiyoruz. Ben katkımı yapmak için geldim.” diye ekliyor yeni başkan.

-------
*Institutional Revolutionary Party

Çeviren : İlke (Feminist Kadın Çevresi)