Sessiz Katil
Ölümcül böcek ilacı Paraquat*’ı Yasaklama Çabaları

Susan Loone

11 Ağustos 2004

Malezya’da bir palmiye yağı çiftliğinde işçi olan Muniamah, her gün sabah saat dörtte kalkıyor ve çalışmaya başlamadan önce kocasına, kayınvalidesine ve çocuklarına yemek hazırlıyor.

Okula giden yedi çocuğun annesi ve aynı zamanda kocası hasta olduğu için ailenin tek ekmek kazanan kişisi.

Ayda 200–300 Malezya Ringiti kazanıyor, fakat baş ağrısı, sırt ağrısı çektiği için ve ellerinde ve ayaklarında oluşan pişikler kendisini sürekli kötü hissettirdiği için daha fazlasını kazanamıyor.

46 yaşındaki Muniamah, “Devam etmekten başka seçeneğim yok. Çocukların yemeğe ihtiyacı var. Başka bir becerim yok ve artık genç değilim” diyor.

Endonezya’da, 44 yaşındaki Ratini ise, patronuna durumunu söylediğinde yedi aylık hamile olduğunu ve bu süre içinde adet dönemindeki kadınlara her ay verilen bir günlük izni kullanarak onları “kandırdığı” için azarlandığını anlattı.

Yönetimin izin kullandığı günler için almış olduğu maaşı kestiğini ve onu hamileliğinde bile böcek ilacı püskürtmeye zorladığını söyledi. 

Altı çocuk annesi Ratini, “Başka bir iş isteyemedim. Doğum yaptığım aya kadar ilaçlamaya devam ettim ve bebeğim diğer çocuklarıma kıyasla daha küçük doğdu,” dedi.

“Doğduğunda sadece iki kiloydu, en büyük çocuğum ise beş kilo doğmuştu. Üç ay sonra, oğlumun ayaklarında ve vücudunda pişikler çıktı ve ona ilaç almak zorunda kaldım.”

Filipinler’de, 42 yaşındaki Joy’un bir aydan uzun süredir kalçalarında ve bacaklarında sürekli bir kaşıntı vardı. Muhtelif ürünlerin satıldığı yerel bir dükkândan tedavi için her çeşit kremi denemiş fakat bir ise yaramamış.

Yaşadığı yerden en yakın klinik otobüsle iki saat sürüyor; tedavi olmak için çiftlikteki işinden izin alamıyor.

Ülkeleri farklı olabilir ama bu kadınların pek çok şeyleri ortak: yoksulluk, işle ilgili sorunlar, sağlıksızlık ve paraquat püskürtücüsü olarak çalışıyor olmaları.

Malezya’daki göçmen işçilerin lobi grubu Tenaganita, kadın püskürtücülerin çoğunun otuz yaşın üzerinde olduğunu ve kırsal ekonomide veya çiftlik ortamında yapabilecekleri başka bir iş için beceri sahibi olmadıklarını söylüyor.

“Fabrikada 45 yaşında çalışmayı bırakıyorlar, fakat çiftlikte 55 yaşına kadar çalışabilirler. Çiftlikler, onların başlıca kaygısı olan kalacak yeri temin ediyor,” diye açıkladı gurubun yöneticisi Irene Fernandez. 

“Başlarını sokacak bir çatı olduğu sürece çocukları onlarla birlikte olabilir ve fazla mesaide kazanacakları bir miktar ek parayla idare edebilirler. Bu onların alışık olduğu bir ortam.”

Paraquat Yasağı

Paraquat, zehirlenmeler ve ölümlerle bağlantılı olarak şimdiye kadar 13 hükümet tarafından yasaklandı. Panzehiri olmayan bu ilaç tamamen zehirli ve Pasifik Asya’nın Penang merkezli Böcek İlacı Hareket Ağı (PAN-AP) tarafından “kirli on iki” kimyasaldan biri olarak damgalandı. 

Ancak hâlâ 120 ülkede mısır, meyve, sebze, pirinç, seker kamışı, muz, tahıl ve başka mahsullerin üretimi için yaygın şekilde kullanılıyor.

Gecen yıl, Avrupa Komisyonu’nun Besin Zinciri ve Hayvan Sağlığı Daimi Komitesi, Böcek İlacı İzin Yönergesi’nde, üye ülkelerde paraquat kullanımını onayladı.

“Fakat karar oy birliğiyle alınmadı” diye kaydetti PAN-AP yetkili müdürü Sarojeni V Rengam.

“Şimdi İsveç hükümeti paraquatın kullanımı ile ilgili riskler konusunda yanlış hüküm verdiği ve koruma görevini ihmal ettiği için komisyona dava açıyor.”

İsveç, komisyonun “paraquatın risk tespiti ve risk yönetimi ile ilgili ihtiyatlılık ilkesini ihlal ederek takdir yetkisinin haddini aştığını” iddia ediyor.

Dava, Avrupa Toplulukları Adalet Mahkemesi’nde askıda bekliyor. Kamu yararı için çalışan altı örgüt de Avrupa Asliye Mahkemesi’nde kararın feshi talebiyle AB’ye karşı yasal eylem başlattı. 

Malezya’da böcek ilacı esas olarak palmiye yağı çiftliklerinde kullanılır, fakat geçenlerde kuzey bölgesinde rasgele bir kontrolün gösterdiği gibi, manavlardan da rahatlıkla temin edilebilir.

Paraquatı yasaklamak için verilen uzun mücadele, 2002’de hükümetin böcek ilacına kayıt olmak ya da kayıt tazelemek için yapılacak bütün yeni başvuruları reddedeceğini duyurmasıyla sonuçlandı. Yasak, önümüzdeki yıl yürürlüğe girecek.

Böylece Malezya, ana kullanıcılar için kabul edilemez riskler içerdiği ve hali hazırda piyasada daha az riskli alternatiflerinin bulunduğu gerekçesiyle ilacın kullanımına “Hayır” diyen ilk Asya ülkesi oldu.

Geçen ayın başlarında, bu konular Dewan Rakyat ** ’ta tartışıldığı zaman, yasa koyucular 1974 Böcek İlacı Kanunu’nda değişiklikler yapmayı düşündüler.

Kanun değişikliği tasarısını müzakereye sunan Tarım ve Tarıma Dayalı Endüstriler Bakan Yardımcısı Mohd Şerif Ömer, cezalarda artış ve etiketlemede daha sıkı denetimin yanı sıra, kayıt dışı böcek ilaçları üzerine yapılan araştırmalar ve bunlarla yapılan deneylerde de daha büyük bir kontrol için çabaladıklarını söyledi. 

Bununla birlikte, en büyük paraquat üreticisi Syngenta ve yerel palmiye yağı endüstrisinin kararın bozulması için çok güçlü bir lobi faaliyetine devam etmesi nedeniyle, yasağın gerçekten uygulanıp uygulanmayacağıyla ilgili endişeler de artıyor.

Sarojeni, yasağın kaldırılmayacağına emin olduğunu söylüyor.

“Eğer hükümet yasağı feshederse, bu, hükümetin böcek ilaçlarının işçiler ve çiftçiler üzerindeki etkisi hakkında endişe duymadığını açıkça göstereceği için kötü niyetli oldukları düşünülecektir” diyor.

Ortak Kampanya

PAN-AP imza kampanyaları, çiftçiler için bilinç yükseltme ve eğitim programları yollarıyla paraquata küresel bir yasak uygulanması için imza topluyor.

Önümüzdeki ay PAN-AP, araziye ve verimli kaynaklara erişim haklarının üzerinde durmak amacıyla Besin Hâkimiyeti için Halkın Karavanı 2004’ü örgütlemek üzere Asya’da yüzden fazla taban örgütü ile çalışacak.

Karavan 13 Asya ülkesine seyahat edecek ve bir ülkeden diğerine giderken seminerler, halka açık toplantılar, yerel devlet görevlileriyle görüşmeler, yarışmalar, film festivalleri, tohum takası, kültürel sunumlar ve yemek festivalleri gibi birçok programı gerçekleştirecek. 

Karavan Nepal’in doruklarında, fakir köylülerin araziye, tohumlara ve suya erişimini ve bunlar üzerinde denetimini sağlayacak tarım reformunu; böcek ilacı ve genetik olarak yapıları değiştirilmiş organizmaların olmadığı ürünleri; ekolojik üretim yöntemleri garantilerini; kadın çiftçilerin haklarını ve kırsal alanlardaki toplulukları güçlendirmenin yollarını savunacak.

Paraquat gibi böcek ilaçlarının köylülerin, çiftçilerin ve tarım işçilerinin hayatları üzerindeki tesiri, farklı sektörlerden 50,000 katılımcının gelmesi beklenen etkinlik boyunca güçlü bir şekilde gösterilecek.

Sorumlu Kim?

Bu arada Fernandez, işçileri ve çiftçileri zehirlemeye devam eden böcek ilacı saldırısı için birçok sektörü suçluyor. 

“İki endüstrinin sorumluluğu var: Kimyasal şirket şeffaf ve dürüst olmadığı için; çiftlik endüstrisi bilgilendirmediği, kontrol etmediği ve sömürdüğü için ve Sağlık ve İnsan Kaynakları Bakanlıkları da meseleyi gündeme getirmedikleri ve sağlık personeline sorumluluk vermedikleri için,” diyor.

“Tıp mesleği de sorunları araştırma, izleme ve hatta tanıma konusunda başarısız olduğu için suçlanmalı. Bir de tabii erkekler, kocalardan başlamak üzere, ailenin ve cemaatin erkek üyeleri, özellikle siyasi partiler ve bunların Çiftlik İşçileri Milli Birliği gibi kendi işçi sendikaları konuyu ele almadıkları için,” diye ekliyor.
“Doktorlar üreme problemleri konusunun; genelde püskürtücü kadınlarda görülen döl yatağının yerinden oynaması, ölü doğumlar ve düşükler gibi tehlikelerin işle bağlantısını kurmuyorlar.” diye vurguluyor.

Bütün suçlamalara karşın Syngenta, paraquatın minimum ziraat pratiklerinin gelişmesinde anahtar rol oynadığı, böylece toprak erozyonunun azaldığı ve “özellikle kadınlar ve çocuklar olmak üzere ailelerin, elle yapılan tarım işleri haricindeki fırsatlardan faydalanmalarına izin vererek çok sayıda insanın meşakkatli bir iş olan elle ot yolmaktan” kurtulduğu konusunda çok ısrarlı.

Hikâyenin Syngenta Tarafı 

Çokuluslu şirket, internet sitesinde (www.syngenta.com) paraquat’ın sadece büyük çiftliklere değil, küçük çiftçilere de benzersiz faydalar sunduğunu belirtmiş.

“Bunlardan biri, özellikle sık ve yoğun yağmurların olduğu tropikal koşullar altında önemli olan, ürünün yağmura dayanıklılığı,” diyor şirket.

“Diğer faydaları -ona kusursuz bir çevre profili veren- paraquatın bir kez toprağa ulaştıktan sonra hızla aktive olması, ürün güvenliği ve yabani otlara karşı direnç problemlerinin yönetimidir” diye ekliyor.

“Bu özellikleri belli gelişme koşullarında paraquatı tek etkili böcek ilacı seçeneği yapar”.

Açıkça görülüyor ki, böcek ilaçlarını çiftliklerimizden defetme savaşı bitecek gibi görünmüyor.

İsveç temelli şirket, Malezya gibi geniş pazarlarda paraquatın satışından elde ettiği milyon dolarları kar olarak biriktirirken, çiftçiler, işçiler ve köylüler sağlıksızlık ve yoksulluk içinde çürüyorlar.

Paraquatın yıllık küresel satışının 1 milyar doların üzerinde olduğu tahmin ediliyor, bu da yaklaşık 25 bin tona denk geliyor: Syngenta 2003’te yaklaşık 300 milyon dolar kazanmıştı. Şirket Çin’de de bir üretim tesisine sahip.

Paraquata Hayır, Syngenta’ya Hayır 

Fakat aktivistler, eğer bir toplumsal şirket sorumluluğuna sahipse, Syngenta’nın paraquatın üretimini durdurması gerektiğini söylüyor.

“Büyük çiftlik ve kimya endüstrisi, işçilerin refahı, güvenliği ve hayatta kalmasından çok karla, üretim maliyetini düşürmekle, işgücüyle ilgileniyor,” diyor Sarojeni.

“Malezya, Syngenta’nın paraquat için en büyük satış yeri ve diğer ülkelerin Malezya’nın ilacı yasaklama kararını takip etmeyeceğini garantilemek istiyor,” diye ekledi.

Şirketin Tayland’da Gramoxone için başlattığı ve Besin ve Tarım Örgütü Kanunu’nu, özellikle de reklâmları çeşitli yönlerden denetleyen 11. maddeyi ihlal eden reklâm kampanyasına atıfta bulunuyordu.

Bu reklâm, şirketin ısrarlı satış yönteminin bir parçası ve komşu Malezya hükümeti tarafından empoze edilen yasağa ve paraquatın aşamalı bir şekilde bitirilmesine bir tepki olarak, ürünün Tayland’da dampinginin bir şekli olabilir.

Paraquat pazarda kaldığı sürece, sağlık problemlerine ve sefalete katkıda bulunan koşullar altında satılmaya ve kullanılmaya devam edecek.

Bu problemleri önlemek için, Syngenta’nın küresel pazarı besleyen paraquat üretimi durdurulmalı ve bunu yapmanın tek yolu ulusötesi şirketleri, onların ürünlerinden etkilenen milyonlarca çiftçi ve işçinin tedavisinden sorumlu tutmak. 

--------------
* Paraquat kelimesi, Türkçe’de de İngilizce’deki şekliyle kullanılmaktadır.(ç.n.)
** Malezya Meclisi’nin iki biriminden biri olan ve 192 üyeden oluşan Temsilciler Meclisi.

Çeviren : Sevi Bayraktar